چک برگشتی چیست؟
به طور خلاصه: چکی که به بانک ببرید و پول پرداخت نشود، «برگشتی» محسوب میشود.
چک برگشتی به چکی گفته میشود که بانک به هر دلیلی آن را پرداخت نکند و اصطلاحاً برگشت بزند. برای آشنایی با مراحل شکایت از چک برگشتی و نحوه وصول آن ادامه مطلب را بخوانید.
دلایل برگشت خوردن چک
- عدم موجودی کافی (چک بلامحل)
- دستور پرداخت نشدن (دستور عدم پرداخت)
- اشتباه در امضا، مبلغ یا تاریخ
گواهی عدم پرداخت چیست و چرا اهمیت دارد؟
گواهی عدم پرداخت چیست؟ وقتی چک برگشت میخورد و بانک به هر دلیلی آن را پرداخت نمیکند، یک سند رسمی به نام گواهی عدم پرداخت صادر می کند. این گواهینامه مثل شناسنامه رسمی چک برگشتی است و بدون آن تقریباً هیچ اقدام قانونی مؤثری نمیتوانید انجام دهید.
این گواهینامه شامل مشخصات چک، شماره، تاریخ صدور، مبلغ، و … دلیل دقیق برگشت خوردن مثلا عدم موجودی و یک مشخصه مهم به نام کد رهگیری منحصربهفرد از سامانه صیاد بانک مرکزی.
دستور عدم پرداخت چیست؟
صاحب حساب میتواند طبق متن ماده ۱۴ قانون صدور چک که هنوز نافذ است در مواردی که جرمی در مورد چک اتقاق افتاده مثل سرقت، جعل، مفقودی، کلاهبرداری، دستور عدم پرداخت کتبی با ذکر دلیل به بانک بدهد، صاحب حساب ۷ روز فرصت دارد شکایت رسمی در این خصوص ثبت کند.
بعد از برگشت خوردن چک چه کار کنیم؟
شکایت از چک برگشتی
برای شکایت از چک برگشتی مسیرهای زیادی وجود دارد و سریع ترین و موثرترین راه دریافت اجراییه مستقیم از اجرای احکام است.
- دریافت گواهی عدم پرداخت و برگشت زدن چک در بانک
- ثبت درخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
- صدور اجراییه توسط دادگاه (معمولا سریع و بدون تشکیل جلسه رسیدگی)
- توقیف اموال، در صورتی که بعد از ۱۰ روز پرداخت انجام نشد مطالبه گر میتواند از دادگاه استعلام سه گانه شامل شناسایی و توقیف اموال داشته باشد
مراحل وصول چک برگشتی
وصول چک برگشتی سه مسیر اصلی دارد که دارنده چک میتواند با توجه به شرایط یکی را انتخاب کند:
۱. وصول چک از طریق اجرای احکام (سریع ترین روش)
- دریافت گواهی عدم پرداخت
- مراجعه به اجرای احکام دادگستری (در مواردی اجرای ثبت اداره ثبت اسناد)
- صدور اجراییه
- توقیف اموال
۲. شکایت کیفری
- توجه به مهلت ۶ ماهه
- ثبت شکایت
- صدور حکم
- امکان جلب
۳. شکایت حقوقی
- ثبت دادخواست
- نوبت رسیدگی در دادگاه
- صدور حکم
- اجرای حکم
توصیه میشود اگر مبلغ چک برای شما اهمیت دارد و یا مطمئن نیستید کدام روش برای شما بهتر است حتما از وکیل با تجربه در زمینه چک مشورت بگیرید.
روشهای شکایت از چک برگشتی (کیفری یا حقوقی)
به طور کلی توصیه بر شکایت کیفری است. برای شکایت کیفری دو نکته زمانی مهم وجود دارد: از تاریخ چک بیشتر از ۶ ماه نگذشته باشد. از تاریخ گواهی عدم پرداخت بیش از ۶ ماه نگذشته باشد. البته اگر مهلت کیفری گذشته باشد، هنوز میتوانید با در دست داشتن گواهی عدم پرداخت و کد رهگیری سامانه صیاد، مستقیم به واحد اجرای احکام دادگستری محل مراجعه کنید بدون نیاز به دادگاه بدوی یا تجدید نظر.شکایت کیفری و حقوقی همزمان: در موارد زیادی شاکی پرونده ابتدا کیفری شکایت میکند و اگر صادرکننده پرداخت نکرد یا مهلت گذشته بود، همزمان یا بعد از اجراییه شکایت حقوقی طرح میکنند.به طور خلاصه: اگر چک در مهلت قانونی باشد،شکایت کیفری (سریعتر و مؤثرتر). اگر مهلت گذشته یا شرایط کیفری ندارد، حقوقی و اجراییه مستقیم بهترین گزینه است. در هر صورت ابتدا سریع گواهی عدم پرداخت بگیرید.
در چه صورتی شرایط چک کیفری است؟
چکی کیفری است که عادی باشد یعنی بدون شرط باشد و سفید امضا یا تضمینی و وعدهدار نباشد. دلیل برگشت عدم موجودی یا موارد مشابه باشد و مهلت ۶+۶ ماه رعایت شده باشد.در غیر این صورت چک حقوقی است و صادرکننده حبس نمیشود، اما محدودیتهای بانکی (سوءاثر تا ۳ سال) همچنان اعمال میگردد. اگر چک شرایط کیفری دارد، سریع گواهی عدم پرداخت بگیرید و شکایت کنید!
تفاوت شکایت کیفری و حقوقی چک برگشتی
خلاصه: شکایت کیفری سریعتر و همراه با مجازات است، اما شکایت حقوقی فقط برای دریافت پول استفاده میشود.
| مورد مقایسه | شکایت کیفری (چک بلامحل) | شکایت حقوقی (مطالبه وجه) |
|---|---|---|
| سرعت وصول | سریعتر (فشار جلب) | کندتر (فرآیند حقوقی) |
| امکان جلب | دارد (حکم جلب سیار) | ندارد (توقیف اموال دارد) |
| هدف اصلی | مجازات + وصول وجه | وصول وجه + خسارت |
| مهلت اقدام | دو مهلت ۶ ماهه | بدون محدودیت زمانی |
| هزینه دادرسی | کم و ثابت | نسبت به مبلغ چک (بالا) |
مجازات چک برگشتی چیست؟
محدودیتهای بانکی:
- مسدود شدن حسابها
- ممنوعیت دریافت تسهیلات
- محرومیت از صدور چک
مجازات کیفری:
حبس از ۶ ماه تا ۲ سال و محرومیت از دسته چک
آیا بدون ثبت شکایت می توان چک برگشتی را وصول کرد؟
بله چند روش برای وصول چک بدون ثبت شکایت وجود دارد:
- اجراییه مستقیم از دادگاه (ماده ۲۳ در حال حاضر بهترین برای چک صیادی)
- اجراییه از اداره ثبت اسناد (ماده ۲ قانون صدور چک)
- ارسال اظهارنامه از دفاتر خدمات قضایی برای ایجاد فشار
- مذاکره و تماس با صاحب حساب
مدارک لازم برای شکایت از چک برگشتی
- اصل چک (لاشه چک)
- گواهی عدم پرداخت از بانک صادر کننده با کد رهگیری سامانه صیاد
- مدارک شناسایی شاکی مثل کارت ملی و شناسنامه
- کپی برابر اصل مدارک بالا
- تصویر پشت و روی چک
- در صورت اقدام توسط وکیل داشتن وکالتنامه
- در مواردی که قیم یا ورثه اقدام کند علاوه بر وکالتنامه گواهی انحصار وراثت یا حکم دادگاه و یا گواهی قیومیت لازم است.
قبل از دریافت چک چه نکاتی را رعایت کنیم؟
- وضعیت صادر کننده را در سامانه صیاد استعلام کنید.
- چک سفید امضا قبول نکنید.
- اعتبار صادر کننده را بررسی کنید.
- مطمئن شوید صادر کننده چک را در سامانه صیاد به گیرنده واگذار کرده.
- از دریافت چک های غیر صیادی و قدیمی خودداری کنید.
- تاریخ عددی و حروف را مطابقت دهید.
- در معاملات تا حد امکان از چک های تضمین شده بانکی به جای چک شخصی استفاده کنید.
روش استعلام صادر کننده: برای استعلام وضعیت اعتبار صادر کننده از سامانه صیاد می توانید از اپلیکیشن های بانکی یا سایت بانک مرکزی و یا ارسال شناسه ۱۶ رقمی با پیامک به شماره ۷۰۱۷۰۱ اقدام کنید.
سوالات متداول چک برگشتی
در بسیاری از موارد جرم محسوب میشود و میتواند مجازات حبس داشته باشد مگر در شرایط خاص که باز هم تخلف بانکی بزرگی محسوب میشود.
چکی که توسط صادر کننده پر نشود و فقط آن را امضا کرده باشد و سایر قسمت ها مثل تاریخ یا مبلغ را خالی گذاشته باشد. با توجه به عواقب غیر قابل پیش بینی صدور چک سفید امضا به هیچ عنوان توصیه نمیشود.
به طور خلاصه در چک برگشتی مشکل از صادر کننده است یا موجودی ندارد یا مخدوش بوده و دلایل مشابه ولی در چک مسروقه و مفقودی جرمی علیه چک انجام شده که صادر کننده در آن مقصر نبوده.
چک صیادی که در سامانه صیاد ثبت نشده، از شمول قانون صدور چک خارج است و تنها امکان ثبت شکایت حقوقی با هزینه دادرسی و مدت زیاد دارد.
محل دادگاه رسیدگی به چک برگشتی معمولاً دادگاه محل بانک صادرکننده گواهی عدم پرداخت (محل برگشت چک) است. در مواردی شاکی میتواند محل اقامت صادر کننده یا محل صدور چک را هم انتخاب کند.