اگر قربانی جرایم سایبری شدهاید:به طور خلاصه: برای شکایت از کلاهبرداری اینترنتی باید ابتدا با بانک تماس بگیرید، مدارک را جمعآوری کنید و سپس از طریق سایت پلیس فتا یا مراجعه حضوری شکایت ثبت کنید. در این راهنما مراحل شکایت از کلاهبرداری اینترنتی در ایران، مدارک لازم و نحوه پیگیری پرونده توضیح داده شده است.
کلاهبرداری اینترنتی چیست؟
کلاهبرداری اینترنتی به هر نوع فریب یا سوءاستفاده مالی گفته میشود که با استفاده از اینترنت،
شبکههای اجتماعی، وب سایتها یا ابزارهای الکترونیکی انجام شود.
نمونههای رایج کلاهبرداری اینترنتی عبارتند از:
- فروش کالای تقلبی یا دریافت پول برای کالایی که وجود خارجی ندارد.
- ارسال لینک جعلی شبیه درگاه بانک و سرقت اطلاعات بانکی (فیشینگ).
- ایجاد درگاههای پرداخت جعلی برای دریافت پول از کاربران.
- درخواست کمک مالی یا خیریه با داستانهای غیرواقعی.
مثال کلاهبرداری اینترنتی: در اینستاگرام کالایی را خریداری میکنید و پس از واریز وجه فروشنده شماره شما را بلاک می کند و پاسخ نمی دهد. در این مرحله با نگهداشتن اسکرینشات گفتگو و شماره کارت شکایت ثبت میکنید.
مراحل اقدام بعد از کلاهبرداری اینترنتی
اگر به هر روشی قربانی کلاهبرداری اینترنتی شدید، پیشنهاد می شود اقدامات زیر را انجام دهید:
- تماس سریع با بانک، در صورتی که پرداخت انجام داده اید سریع با پشتیبانی بانک تماس بگیرید و مورد را اطلاع دهید، در مواردی ممکن است حساب مقصد به صورت موقت مسدود شود.
- جمع آوری و نگهداری مدارک، تمام اسکرین شات های گفتگوها، رسید پرداخت، شماره کارت مقصد، آیدی شبکه های اجتماعی و لینک ها را نگهداری کنید.
- ثبت گزارش در پلیس فتا
- پیگیری پرونده در دادسرا در صورت لزوم
روش ثبت شکایت از کلاهبرداری اینترنتی در پلیس فتا
برای ثبت شکایت از کلاهبرداری اینترنتی میتوانید مراحل زیر را انجام دهید:
- ورود به وب سایت پلیس فتا به آدرس https://csirc.fata.gov.ir
- ثبت گزارش با کلیک روی دکمه گزارش تخلف
- در صورت نیاز مراجعه حضوری به دادسرا یا پلیس فتا
تماس با پلیس فتا
در صورت نیاز به تماس با پلیس فتا میتوانید از راههای زیر استفاده کنید:
- شماره تماس: ۰۹۶۳۸۰
- ایمیل: csirc@police.ir
مدارک لازم برای ثبت شکایت
- اسکرینشات گفتگوها
- رسید پرداخت یا تراکنش بانکی
- شماره کارت یا حساب بانکی مبدا و مقصد
- مشخصات درگاه بانکی در صورت پرداخت اینترنتی
- آدرس وب سایت یا صفحه شبکه اجتماعی مرتبط
آیا امکان بازگشت پول وجود دارد؟
در برخی موارد امکان بازگشت پول وجود دارد، اما این موضوع به عوامل مختلفی بستگی دارد.
- اگر در ساعات اولیه اقدام شود و پول هنوز در حساب مقصد باشد احتمال مسدود شدن حساب بیشتر است.
- اگر چند ساعت یا چند روز از تراکنش گذشته باشد شانس بازگشت پول کاهش مییابد.
- در مواردی مانند کلاهبرداریهای مرتبط با رمز ارز یا سایتهای خارجی بازگشت پول معمولاً بسیار دشوار است.
عواملی که در بازگشت پول موثر هستند:
- سرعت عمل در پیگیری و تماس با بانک یا پلیس فتا
- نوع کلاهبرداری
- کامل بودن مدارک و مستندات
- مبلغ و پیچیدگی پرونده
۷ اشتباه رایج قربانیان کلاهبرداری اینترنتی
- پاک کردن اسکرینشاتها، پیامها یا مدارک،به دلایلی مثل خجالت یا عصبانیت.
- ریست کردن گوشی یا پاک کردن تاریخچه برای ایمن کردن گوشی که باعث از بین رفتن مدارک می شود.
- تماس با تاخیر زیاد و دیرهنگام با پلیس و بانک
- پنهان کردن موضوع از خانواده و اطرافیان به دلایلی مثل ترس از قضاوت شدن.
- تلاش برای جبران با پرداخت دوباره، گاهی کلاهبرداران در تماس بعدی درخواست مبلغی برای برگشت پول می کنند.
- اعتماد به پشتیبانی یا صفحات و افراد جعلی به جای تماس با پلیس و بانک، بعد از کلاهبرداری قربانی در اینترنت به جستجوی راه حل و کمک می گردد که به دام کلاهبردار جدید می افتد.
- تغییر ندادن رمزها و بررسی حساب
زمان تقریبی رسیدگی به پرونده
- بررسی اولیه پلیس فتا: حدود ۱۵ روز تا یک ماه
- پروندههای پیچیدهتر: یک تا سه ماه تحقیقات
- رسیدگی در دادسرا و دادگاه: چند ماه تا بیش از یک سال
مجازات کلاهبرداری اینترنتی در قانون ایران
مجازات کلاهبرداری رایانهای در ماده ۷۴۱ قانون مجازات اسلامی پیشبینی شده است.
طبق این ماده، هر شخصی که از طریق سامانههای رایانهای یا مخابراتی به صورت غیرمجاز
مال یا منفعتی برای خود یا دیگری تحصیل کند، ممکن است با مجازاتهای زیر روبهرو شود:
- رد مال به صاحب آن
- حبس از یک تا پنج سال
- جزای نقدی معادل مال به دست آمده
دادگاه میتواند با توجه به شرایط پرونده یک یا چند مورد از این مجازاتها را اعمال کند.
دادگاه صالح برای رسیدگی به کلاهبرداری اینترنتی
طبق رأی وحدت رویه شماره ۷۲۹ مورخ ۱۳۹۱/۱۲/۱ هیأت عمومی دیوان عالی کشور،
در جرایم مرتبط با رایانه و کلاهبرداری اینترنتی که در حوزههای قضایی مختلف رخ میدهند، در بسیاری از
موارد دادگاهی صالح به رسیدگی است که بانک افتتاحکننده حساب زیاندیده در حوزه قضایی آن قرار دارد.
مواد قانونی مرتبط با کلاهبرداری اینترنتی:
در عمل، دادگاهها اغلب ماده ۷۴۱ را مبنای اصلی قرار میدهند و در صورت لزوم با ماده کلاهبرداری سنتی تطبیق میدهند
- ماده ۱۳ قانون جرایم رایانهای (مصوب ۱۳۸۸ مجلس شورای اسلامی) که در قانون مجازات اسلامی به عنوان ماده ۷۴۱ قانون مجازات اسلامی گنجانده شده.
- رأی وحدت رویه شماره ۷۲۹ مورخ ۱۳۹۱/۱۲/۱ هیأت عمومی دیوان عالی کشور در خصوص محل و صلاحیت دادگاه.
- ماده ۶۷ قانون تجارت الکترونیک (مصوب ۱۳۸۲): برخی مصادیق کلاهبرداری در فضای تجارت الکترونیک (مانند فریب در معاملات الکترونیکی) را پوشش میدهد و میتواند مکمل باشد.
- ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری → اگر عمل کلاهبرداری اینترنتی مصداق کلاهبرداری سنتی (بردن مال غیر با توسل به وسایل متقلبانه) هم باشد، گاهی به این ماده نیز استناد میشود
راههای مؤثر برای پیشگیری از کلاهبرداری اینترنتی
پیشگیری از کلاهبرداری اینترنتی بسیار سادهتر، کمهزینهتر و مؤثرتر از پیگیری قضایی پس از وقوع آن است. طبق آمار پلیس فتا تا سالهای اخیر، نزدیک به ۴۰٪ جرایم سایبری مربوط به کلاهبرداری آنلاین است و خسارتها اغلب قابل بازگشت کامل نیستند.
- فیشینگ و درگاه جعلی: لینکهای ارسالی در پیامک- واتساپ - تلگرام و یا هر پیام رسان دیگر را باز نکنید. ، حتی به لینک هایی که در جستجو نمایش داده می شود اعتماد نکنید. اگر مشکوک بود، مستقیماً آدرس بانک را در مرورگر تایپ کنید.
- هیچگاه به صورت غیر حضوری و صرفا با دیدن عکس یا تماس با فروشنده و بدون دریافت رسید، بیعانه پرداخت نکنید.
- رسیدساز و فاکتور جعلی: هرگز به رسید اسکرینشاتی و پیامک نمایش داده شده توسط فرستنده اعتماد نکنید؛ حتما موجودی حساب خود را چک کنید.
- کالابرگ، دهک خانوار، یارانه، سهام عدالت و ... هیچ پیامکی برای "فعالسازی" یا "دریافت" نمیفرستد که نیاز به کلیک یا اطلاعات داشته باشد.
- در هنگام نصب برنامه در گوشی تلفن همراه مطمئن شوید اپلیکیشن دسترسی به پیامک و تماس نداشته باشد.
- تماس از طرف نهاد ها و درخواست رمز را نادیده بگیرید و یا خودتان باشماره ای که از سایت رسمی آن سازمان دریافت میکنید با آنها تماس بگیرید
- به سودهای تضمینی بالا و سرمایه گذاری در رمز ارز به هیچ عنوان اعتماد نکنید.
- قیمت خیلی پایین یک کالا احتمال غیر واقعی یا جعلی بودن آن را بیشتر می کند حتما حضوری خرید کنید.
- از وب سایت هایی که اینماد ندارند خرید نکنید.
- احراز هویت دو مرحلهای را در اکانت های ایمیل، صرافی ها، کیف های رمز ارز، اینستاگرام، تلگرام و... فعال کنید
- از رمزهای عبور ساده استفاده نکنید.
- اگر به پرداخت یا لینکی مشکوک شدید فوراً با ۰۹۶۳۸۰ (مرکز فوریتهای سایبری پلیس فتا – ۲۴ ساعته) تماس بگیرید.
سوالات متداول درباره شکایت از کلاهبرداری اینترنتی
در موارد ساده مانند خریدهای اینترنتی با مبالغ کم، افراد میتوانند بدون وکیل شکایت خود را ثبت کنند.
اگر پرونده پیچیدهتر است و نیاز به تنظیم لایحه، مطالبه خسارت یا بررسی فنی دارد، کمک وکیل متخصص مفید است.
برای مشاوره میتوانید با وکلای ثبتنام شده تماس بگیرید یا پرونده را به صورت ناشناس بین وکلا مزایده کنید.
برای جستجوی وکلا به سایت رایزن مراجعه کنید.
داشتن مدارک کامل شانس موفقیت پرونده را افزایش میدهد. با داشتن شماره کارت، پلیس میتواند به اطلاعات صاحب حساب دسترسی پیدا کند.
در بسیاری از موارد، کارت بانکی ممکن است متعلق به شخص دیگری باشد که حساب خود را در اختیار کلاهبردار قرار داده است.
در برداشت غیرمجاز یا سرقت اطلاعات بانکی، پلیس فتا در ساعات اولیه میتواند با بانک هماهنگ شده و حساب مقصد را مسدود کند.
در کلاهبرداریهای کارت به کارت یا فروشهای اینترنتی تقلبی، حساب فرد مظنون برای مدت محدود مسدود میشود.
بازگشت پول معمولاً نیاز به دستور قضایی دارد.
ثبت اولیه شکایت آنلاین، اگر مدارک آماده باشد، حدود ۱۰–۲۰ دقیقه طول میکشد.
پس از ارسال، پیامک تأیید یا کد پیگیری ظرف همان روز یا ۱–۳ روز کاری دریافت میکنید.
روش تلفنی: با شماره ۰۹۶۳۸۰ تماس بگیرید. ثبت اولیه در همان تماس انجام میشود (۱۰–۳۰ دقیقه).
روش حضوری: بسته به شلوغی، تکمیل مدارک چند ساعت تا همان روز زمان میبرد.